مقدمه ترجمهء او تا آنجا كه مربوط به جغرافيا و تاريخ فارس است ، چنان شرح ستايش انگيزى از كتاب ابن بلخى به دست مىدهد كه من جز رونويس كردن آن كارى بهتر نمىتوانم انجام دهم [ 1 ] . تنها چند حاشيه بر آن افزوده [ 2 ] و با آوردن ملاحظاتى دربارهء تاريخ شاهان ايران باستان به تكميل آن پرداخته‌ام ، موضوعى كه هر چند دو سوّم تمام تأليف را در برمىگيرد خارج از حد و بررسى آقاى لسترنج در 1912 بود . يعنى در همان سالى كه بندهاى ذيل نخستين بار انتشار يافت : « در مجلّه ( جمعيت سلطنتى آسيايى ) ويژه سال 1902 خلاصه‌اى از توصيف ايران و فرارود ( ما وراء النهر ) را به دست دادم به صورتى كه در نزهة القلوب يافته بودم و آن كتابى است در جغرافيا و كيهان شناخت ، نوشته حمد اللّه مستوفى در 740 ( 1340 م ) [ 3 ] . در طّى سال آينده اميدوارم بتوانم متن فارسى فصل‌هاى جغرافيايى اين كتاب را منتشر كنم ( در سلسله انتشارات اوقاف اى جى . دبليوگيب : E . J . W . GibbMemorial fund ) و اين كار با آوردن ترجمهء كامل و حواشى جهت روشن شدن مسائل جغرافيايى ادامه خواهد يافت . [ 4 ] حمد الله كه قديمىترين جغرافيادان ماست كه با اسلوب و روش معين كتاب خود را به فارسى نوشته است مواد خود را از آثار جغرافى دانان قديمتر عرب گردآورده است و از تك نگارهاى [ 5 ] گوناگون فارسى [ 6 ] كه هر يك در توصيف شهرستانى